ประวัติหน่วย

 1. การจัดกองทัพบก พ.ศ.2491 ในระหว่างสงครามมหาเอเซียบูรพา กองทัพไทยได้รับการระดมพล ขยายกำลังรบตามอัตราในยามสงคราม เพื่อทำการรบป้องกันราชอาณาจักรตามที่ได้รับมอบ ครั้นสงครามสงบลง เหตุการณ์ทางการเมืองเปลี่ยนแปลงไป กองทัพบก จึงได้มีการปรับปรุงการจัดให้เหมาะสมกับสถานการณ์ โดยได้เปลี่ยนแปลงระเบียบการจัดส่วนราชการตามแบบกองทัพบกสหรัฐอเมริกา เริ่มตั้งแต่ พ.ศ.2491 เป็นต้นมา

             2. การจัดส่วนราชการของกองทัพบก ปี พ.ศ.2491 ได้จัดกำลังบรรจุ ตามอัตรากองทัพบก 91 ซึ่งปรับปรุงแก้ไขมาตามลำดับจาก
อัตรากองทัพบก 89 และใช้เฉพาะในเวลาปกติเท่านั้น โดยแบ่งส่วนราชการเป็น 3 ส่วน คือ 
                          2.1 ส่วนกลาง ได้เแก่ กรมเสนาธิการทหารบก กรมจเรทหารบก โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า กรมพลาธิการทหารบก 
กรมพาหนะทหารบก กรมสวัสดิการทหารบก กรมสรรพาวุธทหารบก กรมแผนที่ทหารบก กรมแพทย์ทหารบก และ กรมการเงินทหารบก 
                          2.2 ส่วนภูมิภาค ได้แก่ มณฑลทหารบกที่ 1 มณฑลทหารบกที่ 2 มณฑลทหารบกที่ 3 มณฑลทหารบกที่ 4 และ มณฑลทหารบกที่ 5 
                          2.3 ส่วนกำลังรบ ได้แก่ กองทัพภาคที่ 1 (กองพลที่ 1 และ 4) กองทัพภาคที่ 2 (กองพลที่ 2 และ 3) กองพลที่ 5 กรมต่อสู้อากาศยาน และกรมรถรบ 
             3. การจัดหน่วยงานด้านกำลังพลของกองทัพบก ปี 2491 มีสถานะเป็นหน่วยส่วนกลาง คือ เป็นแผนกที่ 1 อยู่ในกรมเสนาธิการทหารบก ใช้ชื่อย่อว่า สธ.ทบ.1
 

การจัดหน่วยงานด้านกำลังพลก่อน พ.ศ.2491

 
             ก่อนปี พ.ศ.2491 การจัดหน่วยงานด้านกำลังพลของกองทัพบก ได้เคยมีการจัดตั้งมาก่อนแล้ว ตั้งแต่ปี พ.ศ.2465 แต่มีรูปแบบการจัดหน่วยที่ไม่ชัดเจน และการปฏิบัติภารกิจก็ไม่กำหนดเฉพาะกิจการด้านกำลังพลแต่เพียงอย่างเดียว โดยหน่วยงานด้านกำลังพล ในปี พ.ศ.2465 มีฐานะเป็น แผนกที่ 1 สังกัดอยู่ใน กรมยุทธศาสตร์ทหารบก ดังนี้.- 
             กรมยุทธศาสตร์ทหารบก (พ.ศ.2465) ประกอบด้วยแผนกต่าง ๆ 5 แผนก 
             แผนกที่ 1 มีหน้าที่เกี่ยวกับการจัดกำลัง การระดมพล การกำหนด อาวุธยุทธสัมภาระ เพื่อใช้ในกองทัพบก ตำแหน่งและ บำเหน็จของฝ่ายเสนาธิการ 
             แผนกที่ 2 มีหน้าที่เกี่ยวกับการศึกษา การจัดการคมนาคม การอำนวยการลำเลียงในสนามรบ 
             แผนกที่ 3 มีหน้าที่เตรียมแผนอำนายการยุทธและการประลองยุทธ 
             แผนกที่ 4 มีหน้าที่เกี่ยวกับการต่างประเทศ และทูตทหาร 
             แผนก รร.เสนาธิการทหารบก
 

การจัดหน่วยงานด้านกำลังพลของกองทัพบก ปี 2491

 

             การจัดหน่วยงานด้านกำลังพลของกองทัพบก ในปี พ.ศ.2491 ถือว่าเป็นการจัดหน่วยงานที่กำหนดภารกิจให้ปฏิบัติเฉพาะงานด้านกำลังพลอย่าง ชัดเจน เป็นครั้งแรก โดยจัดกำลังบรรจุตามอัตรากองทัพบก 91 มีสถานะเป็นหน่วยส่วนกลาง คือ จัดอยู่ในกรมเสนาธิการทหารบก
 
             กรมเสนาธิการทหารบก ปี 2491 ประกอบด้วย 5 แผนก
แผนกกลาง มีหน้าที่เกี่ยวกับงานธุรการ ระเบียบการ และควบคุมงานทางเอกสารงานสารบรรณ
 
             แผนกที่ 1 มีหน้าที่เกี่ยวกับการจัดกำลัง การกำหนดกำลัง การระดมกำลัง การบรรจุ เลื่อน ลด ปลด ย้ายตำแหน่ง การบำเหน็จ 
             และวิทยาการของสัสดี โดยใช้ชื่อย่อ สธ.ทบ.1 มีที่ตั้งหน่วยในขณะนั้นอยู่ที่ศาลาว่าการกระทรวงกลาโหม 
             แผนกที่ 2 มีหน้าที่เกี่ยวกับการสื่อข่าว รวบรวมข่าว และกิจการต่างประเทศ 
             แผนกที่ 3 มีหน้าที่เกี่ยวกับการฝึกฝน เตรียมการประลองยุทธ แผนกการรบ และการปราบจราจล 
             แผนกที่ 4 มีหน้าที่เกี่ยวกับการคมนาคม การฐานทัพ การกิจการเขตหลัง
 

การจัดส่วนราชการของแผนกที่ 1 กรมเสนาธิการทหารบก ประกอบด้วย

 
             1. กองบังคับการ ทำหน้าที่สารบรรณและธุรการภายใน ได้แก่ การรับ ส่ง เก็บรักษาเอกสารแบบธรรมเนียม ข้อบังคับต่าง ๆ แก้ไขทำเนียบข้าราชการกองทัพบก ตลอดจนการเก็บรักษา เบิกจ่ายครุภัณฑ์ประจำสำนักงาน 
             2. กองที่ 1 ทำหน้าที่ธุรการของกองการกำลังพลทั่วไป ได้แก่ การรวบรวมข้อมูลอันเป็นหลักฐานในการพิจารณาเสนอความเห็น เกี่ยวกับแบบธรรมเนียมและข้อบังคับ ตลอดจนคำสั่งต่าง ๆ การพิจารณากำหนดหลักการอันเกี่ยวกับการควบคุมดูแลวินัยทหาร พิจารณาโต้ตอบปัญหาเกี่ยวกับภาวะการทั้งปวงของหน่วยทหาร ตลอดจนการเก็บรักษาหลักฐานในหน้าที่ของแผนกที่ 1 ในการ สงครามและการบำเหน็จบำนาญพิเศษ
             3. กองที่ 2 ทำหน้าที่ในการเตรียมพล ได้แก่ การรักษายอดและสถิติเกี่ยวกับการกำลังพลทั้งปวง เตรียมแผนบรรุกำลังพล 
วางแผนดำเนินงานในการขยายกำลังและการระดมพล การเรียกทหารกองเกินเข้ากองประจำการ ตลอดจนวิทยาการในทางสัสดี
             4. กองที่ 3 ทำหน้าที่เกี่ยวกับการปกครองกำลังพล ได้แก่การบรรจุ เลื่อน ลด ย้าย การบำเหน็จความดีความชอบ ความผิด 
และ การลงทัณฑ์ จัดทำและเก็บสมุดประวัติข้าราชการ การเบี้ยหวัด และบำเหน็จบำนาญ
 

อัตรากำลังพลของแผนกที่ 1 กรมเสนาธิการทหารบก

 
             1. อัตรากำลังพลของ แผนกที่ 1 กรมเสนาธิการทหารบก ปี พ.ศ.2491 กำหนดการบรรจุกำลังพลปฏิบัติงานไว้ทั้งสิ้น 48 ตำแหน่ง คือ 
                          1.1 ตำแหน่งสัญญาบัตร จำนวน 25 ตำแหน่ง ระบุให้เป็นข้าราชการพลเรือนสามัญ 6 ตำแหน่ง 
                          1.2 ตำแหน่งต่ำกว่าสัญญาบัตร จำนวน 23 ตำแหน่ง ระบุให้เป็นข้าราชการพลเรือนสามัญ 21 ตำแหน่ง และข้าราชการพลเรือนวิสามัญ (ภารโรง) 2 ตำแหน่ง 
             2. สำหรับ อัตราชั้นยศของหัวหน้าหน่วย ซึ่งเรียกชื่อในขณะนั้นว่า หัวหน้าแผนก กำหนดอัตราชั้นยศ พันเอก มีหน้าที่ในการปกครองบังคับบัญชากองต่าง ๆ สำหรับผู้ที่มีหน้าที่ปกครองบังคับบัญชากอง เรียกว่า แม่กอง กำหนดอัตราชั้นยศ พันโท โดยมีนายทหารสัญญาบัตรตำแหน่งประจำแผนก และ ประจำกอง 
เป็นกำลังพลปฏิบัติงานตามลำดับ และนอกจากนี้อัตรากำลัพลของ แผนกที่ 1 กรมเสนาธิการทหารบก ยังได้กำหนดให้มีตำแหน่งนายทหารสัสดี และเจ้าหน้าที่ฝ่ายพระธรรมนูญ กำหนดอัตราชั้นยศ พันโท เช่นเดียวกับตำแหน่ง แม่กองต่าง ๆ ซึ่งนายทหารการสัสดี และเจ้าหน้าที่ฝ่ายพระธรรมนูญนี้ กำหนดหน้าที่การปฏิบัติงานเป็นฝ่ายกิจการพิเศษในสายงานด้านกำลังพลในขณะนั้น
             3. แผนกที่ 1 กรมเสนาธิการทหารบก นี้ มี พ.อ.สมบุญ สุนทรเกศ เป็นหัวหน้าแผนก จึงนับได้ว่า เป็นหัวหน้าหน่วยกำลังพลคนแรกของกองทัพบก 
ภายหลังสงครามโลก ครั้งที่ 2 ซึ่งกองทัพบกได้เปลี่ยนแปลงการจัดส่วนราชการตามแบบของกองทัพบกสหรัฐอเมริกา

ประวัติหน่วย