Main content

Alert message

ประวัติหน่วย

 

     การจัดกองทัพบก พ.ศ. ๒๔๙๑ ในระหว่างสงครามมหาเอเชียบูรพา กองทัพไทยได้รับการระดมพล ขยายกำลังพลรบตามอัตราในยามสงครามเพื่อทำการป้องกันราชอาณาจักตามที่ได้รับมอบ ครั้งสงครามสงบเหตุการณ์ทางการเมืองเปลี่ยนแปลงไป กองทัพบกจึงได้มีการปรับปรุงการจัดให้เหมาะสมตามสถานการณ์ โดยได้เปลี่ยนแปลงระเบียบการจัดส่วนราชการแบบกองทัพบกสหรัฐอเมริกา เริ่มตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๙๑ ได้จัดกำลังบรรจุ ตามอัตรากองทัพบก ๙๑ ซึ่งปรับปรุงแก้ไขมาตามลำดับจากอัตรากองทัพบก ๘๙ และใช้เฉพาะในเวลาปกติเท่านั้น โดยแบ่งส่วนราชการเป็น ๓ ส่วน คือ

     ๑. ส่วนกลาง ได้แก่ กรมเสนาธิการทหารบก, กรมจเรทหารบก, โรงเรียนนายร้อยประจุลจอมเกล้า, กรมพลาธิการทหารบก, กรมพาหนะทหารบก, กรมสวัสดิการทหารบก, กรมแพทย์ทหารบก และกรมการเงินทหารบก

     ๒. ส่วนภูมิภาค ได้แก่ มณฑลทหารบกที่ ๑, มณฑลทหารบกที่ ๒, มณฑลทหารบกที่ ๓, มณฑลทหารบกที่ ๔ และ มณฑลทหารบกที่ ๕

     ๓. ส่วนกำลังรบ ได้แก่ กองทัพภาคที่ ๑ (กองพลที่ ๑ และ ๔), กองทัพภาคที่ ๒ (กองพลที่ ๒ และ ๓), กองพลที่ ๕ กรมต่อสู้อากาศยาน และ กรมรถรบ การจัดหน่วยงานด้านกำลังพลของกองทัพบก ปี ๒๔๙๑ มีสถานะเป็นหน่วยส่วนกลาง คือ เป็นแผนกที่ ๑ อยู่ในกรมเสนาธิการทหารบก ใช้ชื่อย่อว่า สธ.ทบ.๑

 

การจัดหน่วยงานด้านกำลังพล ก่อน พ.ศ. ๒๔๙๑

          ก่อนปี พ.ศ. ๒๔๙๑ การจัดหน่วยงานด้านกำลังพลของกองทัพบก ได้เคยมีการจัดตั้งมาก่อนแล้ว ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๖๕ แต่มีรูปแบบการจัดหน่วยที่ไม่ชัดเจน และการปฏิบัติภารกิจก็ไม่กำหนดเฉพาะกิจการด้านกำลังพลแต่เพียงอย่างเดียว โดยหน่วยงานด้านกำลังพลในปี ๒๔๖๕ มีฐานะเป็น แผนกที่ ๑ สังกัดอยู่ในกรมยุทธศาสตร์ทหารบก ดังนี้

          กรมยุทธศาสตร์ทหารบก (พ.ศ. ๒๔๖๕) ประกอบด้วยแผนกต่าง ๆ ๕ แผนก การจัดหน่วยงานด้านกำลังพล ปี ๒๔๙๑ มีสถานะเป็นหน่วยส่วนกลาง คือ

แผนกที่ ๑ อยู่ในกรมเสนาธิการทหารบก มีหน้าที่เกี่ยวกับการจัดกำลัง, การระดมพล, การกำหนด อาวุธยุทธสัมภาระเพื่อใช้ในกองทัพบก ตำแหน่ง และ บำเหน็จของฝ่ายเสนาธิการ ใช้ชื่อย่อว่า สธ.ทบ.๑

แผนกที่ ๒ มีหน้าที่เกี่ยวกับการศึกษา, การจัดการคมนาคม และ การอำนวยการลำเลียงในสนามรบ

แผนกที่ ๓ มีหน้าที่เตรียมแผนอำนวยการยุทธแลพการประลองยุทธ

แผนกที่ ๔ มีหน้าที่ เกี่ยวกับการต่างประเทศ และ ทูตทหาร

แผนก โรงเรียนเสนาธิการทหารบก

 

การจัดหน่วยงานด้านกำลังพลของกองทัพบก ปี ๒๔๙๑

          การจัดหน่วยงานด้านกำลังพลของกองทัพบก ในปี พ.ศ. ๒๔๙๑ ถือว่าเป็นการจัดหน่วยงานที่กำหนดภารกิจในปฏิบัติเฉพาะงานด้านกำลังพลอย่างชัดเจนเป็นครั้งแรก โดยจัดกำลังบรรจุตามอัตรากองทัพบก ๙๑ มีสถานะเป็นหน่วยส่วนกลาง คือ จัดอยู่ในกรมเสนาธิการทหารบก

 

กรมเสนาธิการทหารบก ปี ๒๔๙๑ ประกอบด้วย ๕ แผนก

แผนกกลาง มีหน้าที่เกี่ยวกับงานธุรการ ระเบียบการ และควบคุมงานทางเอกสารงารสารบรรณ

แผนกที่ ๑ มีหน้าที่เกี่ยวกับงานจัดกำลัง, การกำหนดกำลัง, การระดมกำลัง, การบรรจุ, เลื่อน, ลด, ปลด, ย้ายตำแหน่ง, การบำเหน็จ และ วิทยาการของสัสดี โดยใช้ชื่อย่อ สธ.ทบ.๑ มีที่ตั้งหน่วยในขณะนั้นอยู่มี่ศาลาว่าการกระทรวงกลาโหม

แผนกที่ ๒ มีหน้าที่เกี่ยวกับการสื่อข่าว, รวบรวมข่าว และ กิจการต่างประเทศ

แผนกที่ ๓ มีหน้าที่เกี่ยวกับการฝึกฝน, เตรียมการประลองยุทธ, แผนกการรบ และ การปราบจลาจล

แผนกที่ ๔ มีหน้าที่เกี่ยวกับการคมนาคม, การฐานทัพ, ภารกิจการเขตหลัง

 

การจัดส่วนราชการของแผนกที่ ๑ กรมเสนาธิการทหารบก

          ๑. กองบังคับการ ทีหน้าที่สารบรรณและยุทธการภายใน ได้แก่ การรับ, ส่ง, เก็บรักษาเอกสารแบบธรรมเนียม ข้อบังคับต่าง ๆ แก้ไขทำเนียบข้าราชการกองทัพบก ตลอดจนการเก็บรักษา เบิกจ่ายครุภัณฑ์ประจำสำนักงาน

          ๒. กองที่ ๑ ทำหน้าที่ธุรการของกองการกำลังพลทั่วไป ได้แก่ การรวบรวมข้อมูลอันเป็นหลักฐานในการพิจารณาเสนอความเห็นเกี่ยวกับแบบธรรมเนียมและข้อบังคับ ตลอดจนคำสั่งต่าง ๆ การพิจารณากำหนดหลักการอันเกี่ยวกับการควบคุมดูแลวินัยทหาร พิจารณาโต้ตอบปัญหาเกี่ยวกับภาวะการทั้งปวงของหน่วยทหาร ตลอดจนการเก็บรักษาหลักฐานในหน้าที่ของแผนกที่ ๑ ในการสงคราม และ บำเหน็จบำนาญพิเศษ

          ๓. กองที่ ๒ ทำหน้าที่ในการเตรียมพล ได้แก่ การรักษายอดและสถิติเกี่ยวกับการกำลังพลทั้งปวง, เตรียมแผนบรรจุกำลังพล, วางแผนดำเนินงานในการขยายกำลังและการระดมพล, การเรียกทหารกองเกินเข้ากองประจำการ ตลอดจนวิทยาการในทางสัสดี

          ๔. กองที่ ๓ ทำหน้าที่เกี่ยวกับการปกครองกำลังพล ได้แก่ การบรรจุ, เลื่อน, ลด, ปลด, ย้าย, การบำเหน็จความดีความชอบ, ความผิด และ การลงทัณฑ์ จัดทำและเก็บสมุดประวัติข้าราชการ, การเบี้ยหวัด และ บำเหน็จบำนาญ

 

อัตรากำลังพลของแผนกที่ ๑ กรมเสนาธิการทหารบก

          ๑. อัตรากำลังพลของแผนกที่ ๑ กรมเสนาธิการทหารบก ปี พ.ศ. ๒๔๙๑  กำหนดการบรรจุกำลังพลปฏิบัติงานไว้ทั้งสิ้น ๔๘ ตำแหน่ง คือ

              ๑.๑ ตำแหน่งสัญญาบัตร จำนวน ๒๕ ตำแหน่ง ระบุให้เป็นข้าราชการพลเรือนสามัญ ๖ ตำแหน่ง

              ๑.๒ ตำแหน่งต่ำกว่าสัญญาบัตร จำนวน ๒๓ ตำแหน่ง ระบุให้เป็นข้าราชการพลเรือนสามัญ ๒๑ ตำแหน่ง และข้าราชการพลเรือนวิสามัญ (ภารโรง) ๒ ตำแหน่ง

          ๒. สำหรับอัตราชั้นยศของหัวหน้าหน่วย ซึ่งเรียกชื่อในขณะนั้นว่า หัวหน้าแผนก กำหนดอัตราชั้นยศ พันเอก มีหน้าที่ในการปกครองบังคับบัญชากองต่าง ๆ สำหรับผู้ที่มีหน้าที่ปกครองบังคับบัญชา เรียกว่า แม่กอง กำหนดอัตราชั้นยศ พันโท โดยมีนายทหารสัญญาบัตรตำแหน่งประจำแผนก และ ประจำกอง เป็นกำลังพลปฏิบัติงานตามลำดับ และนอกจากนี้อัตรากำลังพลของ แผนกที่ ๑ กรมเสนาธิการทหารบก ยังได้กำหนดให้มีตำแหน่งนายทหารสัสดี และ เจ้าหน้าที่ฝ่ายพระธรรมนูญนี้กำหนดหน้าที่การปฏิบัติงานเป็นฝ่ายกิจการพิเศษในสายงานด้านกำลังพลในขณะนั้น

          ๓. แผนกที่ ๑ กรมเสนาธิการทหารบกนี้มี พ.อ. สมบุญ สุนทรเกศ เป็นหัวหน้าแผนก จึงนับได้ว่าเป็นหัวหน้าหน่วยกำลังพลคนแรกของกองทัพบก ภายหลังสงครามโลก ครั้งที่ ๒ ซึ่งกองทัพบกได้เปลี่ยนแปลงการจัดส่วนราชการตามแบบของกองทัพบกสหรัฐอเมริกา